Ich geneza może być bardzo różna i nie chcemy w żaden sposób spłycać tematu, sprowadzając wszystkie te trudności do jednego mianownika, ale faktem jest, że u wielu dzieci z wyżej opisanymi objawami rozpoznaje się zaburzenia integracji sensorycznej. Rodzice dzieciaków z różnego typu trudnościami poszukują sposobów, metody Dla dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej ścieżki sensoryczne są stałym, skutecznym elementem terapii. Poprzez zabawę dziecko próbuje wyeliminować problem zbyt słabej reakcji na dotyk oraz trudności w poruszaniu się. Sensoryczna ścieżka dla dzieci sprawdza się również w przypadkach utrudnionej percepcji wzrokowej. Dzieci z zaburzeniami zachowania mają problemy z regulacją swoich emocji, co może prowadzić do poważnych napadów złości oraz obniżenia samooceny. Jeśli Twoje dziecko jest w stanie skutecznie zarządzać swoim zachowaniem przez dłuższy niż zwykle czas, doceniaj te sukcesy na przykład wspólną zabawą lub drobną nagrodą. Dziecko, które motorycznie rozwija się prawidłowo, może borykać się np. z problemami z zakresu modulacji sensorycznej (niechęć do mycia głowy lub obcinania paznokci, nietolerowanie niektórych konsystencji pokarmu bądź faktur ubrań), przez co możemy odnieść wrażenie, że dziś każde dziecko cierpi na zaburzenie integracji Praca z dziećmi z autyzmem to ciągłe podejmowanie wyzwań. W Terapeutycznym Punkcie Przedszkolnym „Effectis” codziennie zadajemy sobie pytanie, jak najlepiej możemy pomóc naszym podopiecznym. W poniższym artykule przybliżamy temat treningu czystości u dzieci z autyzmem. Psycholog radzi jak poprawnie przeprowadzić trening, tak aby nie zniechęcić malucha do korzystania z toalety Vay Tiền Online Chuyển Khoản Ngay. Czujesz, że ten temat Cię dotyczy? Umów się na wizytę z naszym specjalistą! 22 490 44 12 Dziecko – oczko w głowie, wyczekane, idealne, ale jego zachowania odbiegają w pewnym sensie od normy. To, co mówi albo robi nie do końca przypomina typowe reakcje dzieci w tym wieku. Nietypowe zachowania dzieci zawsze wprawiają rodziców w zakłopotanie i stres, że coś jest nie tak. Nie wiedzą co zrobić i co tak naprawdę dolega dziecku. Poniżej opisujemy jedną z możliwości – czyli zaburzenia integracji sensorycznej (zaburzenia SI). Integracja sensoryczna, inaczej sensomotoryczna, bazuje na podświadomym współdziałaniu zmysłów człowieka, które umożliwiają funkcjonowanie i wykonywanie codziennych czynności. Według Ayres „integracja sensoryczna to proces, w którym następuje organizacja dostarczanych do naszego organizmu wrażeń, tak by mogły być wykorzystywane w celowym, zakończonym sukcesem działaniu.” Zaburzenia sensoryczne pojawiają się dość szybko i są związane z układem nerwowym, który niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe. Takie zaburzenia nie mają związku z uszkodzeniem narządów zmysłów, np. krótkowzrocznością. Zaburzenia SI ujawniają się często u dzieci z wrodzonymi wadami układu nerwowego, słabszym układem nerwowym dziedziczonym po rodzicach, a także urodzonych z cesarskiego cięcia lub gdy matka przyjmowała w trakcie ciąży leki. Objawy zaburzenia integracji sensorycznej są dość proste do wykrycia, warto udać się do specjalisty, gdy coś nas niepokoi nas w zachowaniu dziecka. Oczywiście pojedynczy objaw nie świadczy od razu o istnieniu zaburzenia. Pewne zachowania mogą być po prostu reakcją na konkretne sytuacje, na przykład przemęczenie, zirytowanie, głód. W integracji sensorycznej bierze się pod uwagę zmysły takie jak dotyk, równowaga i propriocepcja. To właśnie na identyfikacji dysfunkcji w tych obszarach diagnozuje się zaburzenia SI. DOTYK Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej nadwrażliwe na dotyk przesadnie reagują ból, nawet ten o niewielkim nasileniu. Długo narzekają nawet na drobne urazy. Nie lubią, jak są niespodziewanie dotykane, są szczególnie łaskotliwe. Często zdarza się, że narzekają na materiał ubrań, np. że jest zbyt szorstki lub drapie ich metka. Nie lubią czesać i myć włosów, unikają zabaw, przez które może się pobrudzić (na przykład lepienie w plastelinie, malowanie palcami, unika niektórych faktur, np. kleju, piasku). Zaburzenia związane z dotykiem mogą przybrać przeciwległy tor – mowa wtedy o podwrażliwości, kiedy dziecko poszukuje kontaktu i bodźców w sposób agresywny (mocno się przytula, gryzie po ręku, uderza w ludzi, ściany), nie zwraca uwagi na skaleczenia, lubi się brudzić. RÓWNOWAGA I RUCH (UKŁAD PROPRIOCEPTYWNY) Podobnie jak w przypadku dotyku objawy dotyczące równowagi i ruchu mogą wskazywać na nadwrażliwość i podwrażliwość. Nadwrażliwe dziecko unika zabaw i gier ruchowych, ma chorobę lokomocyjną, nie lubi wspinać się i przebywać na wysokości, nie lubi się huśtać, nie lubi, gdy ktoś nim porusza (na przykład próbuje rozhuśtać). Sprawia wrażenie słabego fizycznie dziecka, szybko się męczy. Podwrażliwe natomiast ma problemy z równowagą, uwielbia huśtać się i kręcić karuzelach, często huśta się na krześle, lubi szybkość i jest ciągle w ruchu. O podwrażliwości mogą świadczyć nawet subtelne sygnały, na przykład podpieranie głowy podczas rysowania lub pisania. Na jakie jeszcze zmysły i związane z nimi zachowania warto zwrócić uwagę? SŁUCH Dziecko zasłania uszy gdy słyszy niektóre dźwięki albo muzykę – jest bardzo wrażliwe na bodźce słuchowe. Nie lubi przebywać w miejscach, gdzie jest głośno – jest zirytowane, pobudzone, zdekoncentrowane. Myli się podczas wykonywania poleceń słownych, potrzebuje powtórzenia. Nie przepada za zabawkami i przedmiotami, które wydają dźwięki. WZROK Dziecko jest nadwrażliwe na światło i nie lubi, gdy wokół niego jest zbyt wiele bodźców wzrokowych – mruży oczy, gdy jest słonecznie, preferuje półmrok. Ma problemy z czytaniem i przepisywaniem z tablicy. Nie potrafi skupić wzroku na jednym przedmiocie przez dłuższy czas. W przypadku podwrażliwości – przeciwnie – jest pobudzony, gdy otoczony jest przez wiele bodźców wzrokowych, dąży do nich. WĘCH Nadwrażliwość na bodźce węchowe objawia się na przykład częstym zatykaniem nosa, mówieniem, że coś w pobliżu brzydko pachnie. Nadwrażliwe dzieci preferują potrawy o łagodnym smaku, nie lubią intensywnych zapachów, takich jak perfumy, przyprawy, mydło. Mają odruch wymiotny w stosunku do niektórych zapachów. Podwrażliwe natomiast wąchają rzeczy nawet te nienadające się do spożycia, lubią mocno przyprawione dania, nie potrafią rozróżnić zapachu, ignorują nawet ostre i niezbyt przyjemne zapachy. SI obejmuje także zaburzenia w zakresie uwagi i zachowania. Są to: nerwowość, nadpobudliwość, impulsywność. Dziecko jest niespokojne, gdy musi pozostać w ciszy lub się skoncentrować, ma zmienny nastrój, szybko się rozprasza, ma problemy ze skupieniem się na jednym zadaniu. Zaburzenia integracji sensorycznej u dzieci w wieku szkolnym i dorosłych mogą mieć dodatkowe objawy: na przykład słabe wyczucie odległości (stawanie za blisko ludzi, przedmiotów), mylenie kierunków, słaba koordynacja podczas gier sportowych, problemy emocjonalne (obrażanie się, upartość, agresywność), niska samoocena, brak wiary we własne możliwości, problemy z uczeniem się nowych aktywności. Zaburzenia integracji sensorycznej – czy można je wyleczyć? Im dziecko starsze (zwłaszcza po 9 roku życia), tym mniejsza ilość objawów powinna uzasadniać skierowanie na odpowiednie badania. Najlepsze efekty terapii integracji sensorycznej są osiągalne zanim dziecko osiągnie 10. rok życia. Najnowsze badania dotyczące plastyczności mózgu zachęcają jednak do podejmowania terapii nawet w wieku dorosłym. Nie jest to trudne – wiele rzeczy można zrobić przez zabawę, w domowym zaciszu. Choć nie zastąpi to zajęć prowadzonych przez specjalistę, to może znacznie pomóc dziecku w codziennym funkcjonowaniu. Większość tych aktywności jest ogólnorozwojowa, dlatego może być wykonywana również przez te dzieci, które nie mają żadnych problemów z przetwarzaniem sensorycznym. Co to jest integracja sensoryczna? Integracja sensoryczna to zdolność układu nerwowego do organizacji i interpretacji informacji dostarczanych przez zmysły oraz adekwatna reakcja organizmu na bodźce płynące z otoczenia. Oznacza to, że mózg otrzymuje informacje pochodzące ze wszystkich receptorów: wzrokowych, słuchowych, smakowych, węchowych i czuciowych, potrafi je odpowiednio zinterpretować i na nie odpowiedzieć. Integracja sensoryczna rozpoczyna się już w okresie płodowym i kształtuje się do około 7 roku życia. Układ funkcjonuje dobrze, jeżeli wszystkie funkcje są zrównoważone. Jeśli jednak przetwarzanie bodźców jest zakłócone, może to rzutować na całościowe funkcjonowanie dziecka – na jego rozwój motoryczny, umiejętność skupiania uwagi i uczenia się oraz na rozwój emocjonalny. Uwaga! Reklama do czytania Jak zrozumieć małe dziecko Poradnik pomagający w codziennej opiece Twojego dziecka Aby organizacja i interpretacja bodźców była prawidłowa, potrzebna jest współpraca 3 układów: dotykowego (czyli identyfikacja bodźców czuciowych: interpretowanie, czy coś jest mokre czy suche, śliskie czy tępe, ostre czy gładkie),przedsionkowego (czyli koordynacja ruchów oczu, głowy i ciała, która odpowiada za utrzymywanie równowagi, balansowanie),proprioceptywnego (czyli interpretowanie przez mózg sygnałów z mięśni i stawów, które informują o pozycji i położeniu ciała w przestrzeni). Jak stymulować małe dziecko sensorycznie od pierwszych dni życia? Ponieważ integracja sensoryczna zaczyna kształtować się już w życiu płodowym, warto w tym czasie zadbać o umiarkowaną aktywność. Spacerowanie, pływanie, bujanie się w hamaku lub na piłce – to proste codzienne czynności, które dostarczą bodźców rozwijającemu się maleństwu. Poza tym warto przemawiać do brzucha, głaskać go, delikatnie uciskać w miejscach, w których widać kończyny malucha – taka prosta zabawa jest dla dziecka pierwszym ważnym doświadczeniem dotyku i interakcją ze światem zewnętrznym, a przyszłej mamie pozwala tworzyć więź z nienarodzonym jeszcze maleństwem. Już po narodzinach, w pierwszych miesiącach życia dziecka, stymulacja sensoryczna odbywa się głównie przez delikatną i adekwatną pielęgnację niemowlęcia, ale także przez: masowanie, dotykanie, głaskanie,noszenie (także w chuście), tulenie, bujanie, łagodny taniec,umożliwienie maleństwu swobodnej eksploracji otoczenia, czyli układanie go na brzuszku na podłodze,umożliwienie dziecku poznawania różnych faktur i materiałów, śpiewanie, puszczanie muzyki, podawanie grzechotek,prezentowanie różnych zapachów i diety za pomocą metody BLW. Warto pamiętać, że małe dzieci do optymalnego rozwoju potrzebują różnorodnych bodźców i bliskości opiekuna. Zamiast klasycznej maty edukacyjnej czy bujaczka (który użyty w rozsądny sposób oczywiście nie jest niczym złym) lepiej pozwolić maluchowi swobodnie leżeć na podłodze lub dywanie. Zamiast grających, plastikowych zabawek z atestem warto dać dziecku zwykła małą butelkę po wodzie mineralnej, garnki czy drewniane łyżki. Możliwość przelewania wody z kubeczka do kubeczka czy przesypywania ziarenek ryżu będzie dla niego na pewno dużo większą atrakcją niż niejedna zabawka ze sklepu. Nie zapominajmy również o tym, że małe dzieci potrzebują się także trochę pobrudzić. Warto jeszcze przeczytać: Domowe zabawy sensoryczne dla dzieci w wieku poniemowlęcym i przedszkolnym Układ dotykowy Sygnałami zaburzeń układu dotykowego, które powinny wzbudzić czujność rodzica, mogą być niechęć do zabiegów pielęgnacyjnych (mycia głowy, czesania włosów, obcinania paznokci, smarowania kremem),unikanie kontaktu cielesnego, dotykania, przytulania, nadwrażliwość na materiały, metki w ubraniach,wybieranie obszernych ubrań,unikanie brudzących zabaw (piasku, błota, ciastoliny, malowania rękami),wybiórcze jedzenie (konkretne smaki, wybrane konsystencje),trzymanie długopisu opuszkami palców,zakrywanie uszu w czasie hałasu (w centrum handlowym, w czasie odkurzania itp). Zabawy wspierające układ dotykowy: 1. Pudło sensoryczne Wykonanie i stopień trudności zależy wyłącznie od naszych chęci i umiejętności. W wersji podstawowej mogą to być kasztany, fasola, groch albo ryż wsypane do dużego plastikowego pojemnika. Można też do plastikowego pudełka nasypać np. ryżu albo kaszy manny i wrzucić drewniane puzzle. Zadaniem malucha będzie wyłowienie ukrytych elementów. Można także pokusić się o przygotowanie małego dzieła sztuki. W tym wypadku bazą będzie ryż zafarbowany na zielono (np. barwnikiem spożywczym), do którego wystarczy wrzucić różne zabawki tematyczne, np. biedronki, motylki… Dla starszych dzieci doskonale sprawdzi się duże plastikowe pudełko. Przedszkolak może wcielić się w rolę archeologa i pobawić się w wykopaliska. Plastikowe pudełko wystarczy wypełnić piaskiem lub kaszą manną, dosypać kamyków i ukryć w nim małe dinozaury. 2. Ścieżki sensoryczne W sklepach ze sprzętem sportowym albo rehabilitacyjnym dostępne są różnego rodzaju akcesoria, z których można układać ścieżki sensoryczne. Oczywiście można też wykorzystać przedmioty, które znajdziemy w domu lub podczas spaceru. Wystarczy na macie piankowej albo na dywanie ułożyć np.: kamyki, małe szyszki, patyki, kasztany, ziarna fasoli czy żołędzie. Chodzenie po ścieżce sensorycznej to świetny masaż dla małych stóp, pobudza różne receptory, stymuluje wyobraźnię i równowagę oraz poprawia koordynację wzrokowo-ruchową. 3. Masy sensoryczne Zabawy różnymi masami to świetne ćwiczenie dla małych rączek. Dzieci z zaburzeniami SI często nie lubią się brudzić, ale ugniatanie, przelewanie i dotykanie różnych faktur jest bardzo ważne w rozwoju motoryki małej. Dlatego warto proponować malcowi różne rozwiązania: ciastolinę, piankolinę, galaretki, piasek kinetyczny, lód itp. (w Internecie dostępnych jest wiele przepisów na przeróżne masy, warto poszukać czegoś, co maluchowi przypadnie do gustu). W warunkach naturalnych w zupełności wystarczy piasek i błoto. Uwaga! Reklama do czytania Niegrzeczne książeczki Czy dzieci na pewno są niegrzeczne? Seria książek dla dzieci 2-5 roku życia i rodziców o tym, że w każdym zachowaniu dziecka jest ważna jego potrzeba. 4. Wspólne gotowanie Mieszanie, przelewanie, odmierzanie, ugniatanie – wszystkie te czynności doskonale stymulują receptory dłoni. Dodatkowo zaangażowanie malca w przygotowywanie posiłków może zaprocentować także na innym polu – dzieci chętniej próbują dań, w których przyrządzaniu aktywnie uczestniczyły. 5. Malowanie rękami i stopami Dotykanie farb, malowanie paluszkami, odbijanie całych rączek i stópek – to wszystko, podobnie jak pudełka sensoryczne, uwrażliwia receptory. Malowanie rękami spodoba się także dzieciom, które nie lubią malować w tradycyjny sposób ze względu na słabe napięcie mięśniowe – używanie paluszków jest trudniejsze niż trzymanie kredki czy pędzla i dociskanie ich do kartki. 6. Pisanie palcem Pisanie literek lub rysowanie różnych kształtów w rozsypanej na stole mące/kaszy mannie/piasku również pomaga uwrażliwiać receptory małych rączkach. Zaburzenia integracji sensorycznej powodują, że dziecko cierpi na nadwrażliwość lub podwrażliwość zmysłową. Trudno mu się ubrać, skupić, chodzić itd. O zaburzeniach integracji sensorycznej może świadczyć np. nadwrażliwość lub niewrażliwość na dotyk, zaburzenia równowagi, unikanie bliskości. Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej niektórzy postrzegają jako niegrzeczne. Tymczasem ich „złe zachowanie” wynika z niewłaściwej obróbki informacji, w której mózg się... trochę pogubił. Bywa też, że takie dzieci są uważane „dziwne”, ponieważ nie chcą lepić z plasteliny, nie chcą chodzić boso, nie dają się czesać. Również przez to, że unikają kontaktu z niektórymi kształtami, fakturami, przedmiotami, wolniej się rozwijają. Przy zaburzeniach integracji sensorycznej wskazana jest odpowiednia terapia, jednak pierwszym krokiem jest diagnoza takich zaburzeń. Spis treści: Zaburzenia integracji sensorycznej - co to jest? Nadwrażliwość i podwrażliwość sensoryczna Zaburzenia czucia głębokiego Najczęstsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka Inne objawy zaburzeń integracji sensorycznej Zaburzenia integracji sensorycznej – przyczyny Zaburzenia integracji sensorycznej u dorosłych Zaburzenia integracji sensorycznej - test Zaburzenia integracji sensorycznej - co to? Zaburzenia integracji sensorycznej to nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu nerwowego dziecka lub osoby dorosłej, przejawiają się one reakcją, która jest nieadekwatna do sytuacji, w której się znajduje. Zaburzenia SI nie wynikają z wad narządu słuchu czy wzroku, ale niewłaściwej organizacji bodźców przez układ nerwowy. Te dysfunkcje mogą wystąpić u dzieci zdrowych (w normie intelektualnej), ale też u dzieci z niepełnosprawnością intelektualną lub ruchową, autyzmem, mózgowym porażeniem dziecięcym. Nasilenie objawów może być różne. Pierwsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej można zauważyć już u niemowląt – występuje wtedy płaczliwość u dziecka, niepokój, a także problemy z ssaniem. Gdy takie zaburzenia zostaną zdiagnozowane - terapeuta opracowuje program zajęć i odpowiednich ćwiczeń. Nadwrażliwość i podwrażliwość sensoryczna Nadwrażliwość - występuje, gdy próg pobudliwości jest obniżony. Do pobudzenia potrzebna jest wtedy niewielka siła i liczba bodźców. Nadwrażliwość sensoryczna prowadzi do unikania bodźców. Podwrażliwość - jest wtedy, gdy próg pobudliwości jest podwyższony. Potrzebna jest znacznie większa siła i liczba działających bodźców. Podwrażliwość polega więc na poszukiwaniu bodźców. Zaburzenia czucia głębokiego Czucie głębokie (kinestezja) polega na odczuwaniu poszczególnych elementów ciała w przestrzeni, a także względem siebie. Zaburzenia czucia głębokiego przejawiają się zazwyczaj w trudnościach w koordynacji ruchowej - występuje wtedy brak płynności ruchów, niezgrabność w poruszaniu się. Zaburzenia czucia głębokiego mogą doprowadzić do wykluczenia społecznego dziecka, a także trudności w rozwoju. Najczęstsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka Najczęstsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej to: Nadwrażliwość na dotyk. Dziecko odczuwa dotyk jako bardzo silny, drażni je nawet lekkie chuchnięcie. Kąpiel, nakładanie ubrań, drapiąca metka potrafią być dla niego nie do zniesienia. Niewrażliwość na dotyk. Dziecko może być też niewrażliwe na dotyk i ciągle poszukiwać bardzo silnych wrażeń: rzucać się na podłogę, zderzać z kolegami itd. Może też nie odczuwać zimna, gorąca, wilgoci. Nadwrażliwość słuchowa. Tak, jak dziecko może zbyt silnie reagować na dotyk, tak również bodźce słuchowe mogą być dla niego trudne do zniesienia, np. gwizd, huk pękającego balonu. Niechęć do huśtawki. Zaburzenia w układzie przedsionkowym dziecka powodują zaburzenia równowagi. To dlatego nawet widok huśtających się dzieci jest dla niego trudny do zniesienia. Nie ma mowy, aby takie dziecko samo usiadło na huśtawce i zaczęło się bujać. Zaburzenia równowagi. Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej może być bardzo niezdarne, nie trafiać w drzwi, źle szacować odległość, potykać się o własne nogi. Zachowuje się tak, jakby nie czuło własnego ciała. Kłopoty z poruszaniem się. Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej mogą zacząć chodzić później niż ich rówieśnicy. Kiedy się nauczą, bywa, że są niezdarne, mało sprawne manualnie. Poszukiwanie silnych wrażeń. Dziecko może też poszukiwać silnych wrażeń, żeby się w ten sposób „dostymulować”. Wtedy non-stop będzie chciało kręcić się na karuzeli, huśtać na huśtawce, tarzać, rzucać, skakać, uderzać, itd. Trudności z mówieniem. Dziecko może mieć problem z płynnością mowy, wymawianiem niektórych głosek lub poprawnym budowaniem zdań. Unikanie bliskości. Dziecko jest nieposłuszne, ucieka, unika dorosłych, nie chce się przytulać. Mała sprawność manualna. Dziecku sprawiają problemy proste czynności: odkręcenie kranu, zapięcie guzików, utrzymanie ołówka, zakręcenie butelki itd. Inne objawy zaburzeń integracji sensorycznej Objawy wymienione w infografice oczywiście nie wyczerpują tematu zaburzeń integracji sensorycznej. To tylko te najbardziej „książkowe”. Rodzic powinien też zwrócić uwagę, gdy jego dziecko: ma trudności z samodzielnym żuciem i przełykaniem ​woli papkowatą konsystencję pokarmów ma trudności z dłuższym utrzymaniem głowy w pozycji pionowej - podpiera ją ręką, kładzie głowę jest niespokojne, płaczliwe, nadwrażliwe emocjonalnie, z trudnością zasypia źle znosi czynności higieniczne: obcinanie paznokci, czesanie, ścinanie włosków, czyszczenie uszu, mycie twarzy, smarowanie kremem czuje się zagubione w nowym miejscu, dużo czasu zajmuje mu zdobycie orientacji nie ma dominacji jednej ręki, z trudnością posługuje się nożyczkami, słabo rysuje po śladzie. Zaburzenia integracji sensorycznej – przyczyny Przyczyn zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka jest wiele. Do czynników sprzyjających występowaniu zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka zaliczamy: różnego rodzaju nieprawidłowości, np. wady słuchu, wzroku picie alkoholu przez kobietę w ciąży oraz palenie papierosów przyjmowanie przez kobietę w ciąży niektórych leków choroby zakaźne w ciąży przedwczesny poród rodzenie przez cesarskie cięcie komplikacje w czasie porodu, np. niedotlenienie dziecka ograniczone interakcje dziecka w rówieśnikami. Zaburzenia integracji sensorycznej u dorosłych Z zaburzeń przetwarzania sensorycznego się nie wyrasta, dorośli również się z nimi borykają. Mogą one być niezdiagnozowane w dzieciństwie, a co za tym idzie – niepoddawane terapii. Nie zmienia to jednaka faktu, że wpływają one na życie dorosłego człowieka. Wraz z wiekiem zaburzenia integracji sensorycznej mogą jedynie ewoluować i przybierać inną formę (np. problemy z wykonywaniem ćwiczeń ruchowych, poruszaniem się, a także orientacją w terenie). Jeśli osoba dorosła w dzieciństwie nie miała zdiagnozowanych zaburzeń integracji sensorycznej i nie była ich świadoma – często zdarza się, że „wypracowała” już sobie własne metody funkcjonowania, jednak jakość życia takich ludzi często jest obniżona. Dla osób dorosłych z zaburzeniami integracji sensorycznej także prowadzone są odpowiednie terapie i ćwiczenia. Zaburzenia integracji sensorycznej - test Żeby rozpoznać zaburzenia integracji sensorycznej, należy przeprowadzić diagnozę, którą wykonuje specjalista na podstawie obserwacji dziecka podczas zabawy, rozmowy z rodzicami, a także analizie odpowiednich kwestionariuszy lub testów wypełnionych przez dziecko. Jednak wcześniej w zorientowaniu się, czy maluch ma zaburzenia integracji sensorycznej – rodzicowi mogą pomóc testy, które można znaleźć w Internecie. Jest to zbiór pytań o zachowania dziecka. Odpowiedzi mogą nakierować rodzica, czy dziecko boryka się z zaburzeniami integracji sensorycznej. Taki test znajdziesz tutaj. Zobacz także: Zaburzenia integracji sensorycznej – wyjaśnia Dorota Zawadzka Integracja sensoryczna – wszystko, co musisz wiedzieć Jak postępować z dzieckiem, które ma zaburzenia SI Autor: Czytelnik Portalu Pedagogika SpecjalnaOpublikowano: 17 września 2020 roku. Praca z dziećmi z elementami terapii integracji sensorycznej oraz z elementami metod odruchów posturalno-dynamicznych według dr Svetlany Masgutowej U pewnej grupy dzieci, które uczęszczają do Publicznego Przedszkola w Kałuszynie oraz Szkoły Podstawowej im. Wołyńskiej Brygady Kawalerii w Dębem Wielkim, zauważa się reakcje nieprawidłowe, zachowania oraz trudności, które mogą powstawać przez zaburzoną integrację sensoryczną. Na obniżony proces integracji zmysłowej może wskazywać nierówne tempo rozwoju w zakresie powstawania poszczególnych umiejętności. Należy podkreślić, że na negatywny rozwój społeczno-emocjonalny dzieci mogą mieć wpływ dysfunkcje integracji sensorycznej, które mogą się objawiać: trudności z kopaniem piłki, łapaniem i rzucaniem,niechęć do gier i zabaw z rówieśnikami,kłopoty z naśladowaniem ruchów,częste potykanie się, zachwiana równowaga, przewracanie się,słaba koordynacja ruchowa,chodzenie na palcach,obniżona wrażliwość na bodźce (zimno, ból),nieprawidłowy chwyt narzędzia piśmienniczego z czynnościami precyzyjnymi,kłopoty z samoobsługą,nietolerowanie nowych ubrań, materiałów,opóźniony rozwój mowy, mowa niewyraźna, brak mowy,nadwrażliwość na bodźce słuchowe,trudności z koncentracją uwagi,niechęć do mycia włosów i twarzy,niechęć do obcinania włosów i paznokci,odruch wymiotny do niektórych pokarmów,nadmierna męczliwość,unikanie brudzenia się,choroba lokomocyjna,problemy z podejmowaniem nowych zadań ruchowych np. jazda na rowerze,nadmierny strach przed ruchem, wysokością, upadkiem, niechęć do huśtawek,nadmierne podskakiwanie, kręcenie, bujanie,zachowania agresywne z niezrozumiałych powodów. Realizacja programu Program realizowany w Przedszkolu Publicznym w Kałuszynie i Szkole Podstawowej im. Wołyńskiej Brygady Kawalerii w Dębem przeznaczony jest dla dzieci z dysfunkcjami ruchowymi i intelektualnymi, z zaobserwowanymi zaburzeniami sensorycznymi układu przedsionkowego, proprioceptywnego oraz niezintegrowanymi odruchami realizacji programu: od września 2019 roku do czerwca 2022 prowadzone będą indywidualnie oraz w grupie, dostosowane do możliwości dziecka w formie zaproponowanej przez nauczyciela w atmosferze akceptacji. Metody realizacji programu: 1. Metody nauczania pojedynczych ćwiczeń ruchowych. 2. Metody nauczania ćwiczeń ruchowych w zależności od charakteru i rodzaju postrzegania zmysłowego: słownego ujęcia ruchu,oglądowa,oddziaływania sensorycznego,położenia części ciała względem siebie i rozwijająca czucie ruchu – oddziaływania proprioceptywnego. 3. Metody stosowane w zależności od rodzaju zadań: zadaniowa, naśladowcza,zabawowo-naśladowcza,zabawowa klasyczna,bezpośredniej celowości ruchu,kreatywne (twórcze). Formy realizacji programu: grupowa,indywidualna. Terapia Wprowadzenie programu usprawniania wielozmysłowego z elementami integracji sensorycznej, wymaga postępowania dydaktycznego, podczas którego dostosowane będą: zasady, metody i formy, stopień trudności oraz zakres ćwiczeń ruchowych, które dopasowane zostaną do motorycznego i psychofizycznego dziecka, jak również do wydolności jego organizmu. Podczas przeprowadzonych zajęć należy wziąć pod uwagę: wiek,dysfunkcję dziecka – zaburzenia sensoryczne,preferencje indywidualne dziecka,wpływ środowiska. Dzięki zastosowaniu w procesie usprawniania wielozmysłowego różnych metod, form i zasad, można osiągnąć pozytywny efekt całokształtu działań. Również uatrakcyjnienie zajęć, intensyfikację ruchu, wzrost zainteresowania nimi oraz pogłębienie motywacji, poprzez ruch program zakłada wyrównanie zaburzeń sensorycznych u dzieci objętych programem. W trakcie terapii terapeuta będzie dostosowywać ćwiczenia stymulujące zmysły dziecka i prowadzące do poprawy odbierania i przetwarzania wrażeń zmysłowych. Problem i założenia programu Głównym celem usprawniania wielozmysłowego, jakie zakładamy podczas realizacji programu, będzie stymulacja sensoryczna dostosowana do potrzeby dziecka, poprzez wprowadzanie elementów terapii SI w tok zajęć ruchowych, połączona z integracją odruchów dynamiczno-posturalnych. Program ten zakłada stymulację zaburzonych układów sensorycznych u danego dziecka, co stwierdzą przeprowadzone testy. Systematyczność zajęć przyczyni się również do zwiększenia ruchomości stawów czy zwiększenia siły mięśniowej, co zwiększy funkcjonalność całego ciała. Prowadzenie terapii SI jest procesem długotrwałym i systematycznym. Odpowiednie formy terapii przyniosą założone efekty programu tj: poprawią równowagę, koordynację i motorykę, zarówno małą jak i dużą dziecka,poprawią wiarę w siebie i samoocenę dziecka,poprawią skuteczność wykonywanych poleceń i koncentrację,poprawią zaangażowanie dziecka w podejmowanie trudniejszych, nowych zadań,zmniejszą wrażliwość dotykową jak również nadpobudliwość psychoruchową – zwiększa się kontrola reakcji dziecka na otoczenie. Metoda integracji sensorycznej SI jest jedną z metod terapeutycznych najczęściej stosowanych w Polsce w odniesieniu do dzieci z trudnościami w nauce szkolnej i opóźnieniami w rozwoju psychoruchowym. Powstała w sześćdziesiątych latach XX wieku, doskonalona i rozwijana była przez następnych dwadzieścia lat [1]. W Polsce metoda SI pojawiła się w latach 90-tych. Twórczynią jej była pochodząca z Ameryki Jean Ayres, pedagog specjalny, psycholog i terapeutka zajęciowa. Pracowała ona z dziećmi z trudnościami w uczeniu się, planowaniu ruchu i z opóźnieniami rozwojowymi. Analizowała przyczyny problemów w uczeniu się w aspekcie neurofizjologii. W procesie prawidłowego rozwoju dziecka odkrywczyni metody wykazała znaczenie trzech najwcześniej dojrzewających, podstawowych systemów zmysłowych. Są to: system dotykowy, system czucia głębokiego – propriocepcja (czucie własnego ciała) oraz układ przedsionkowy (zwany zmysłem równowagi). Kształtowanie się procesów percepcji wzrokowej i słuchowej oraz ich koordynacji zależy od właściwej stymulacji przez bodźce dotykowe i przedsionkowo-proprioceptywne, jednoczące pozostałe systemy Dzięki współdziałaniu wyżej wymienionych układów, prawidłowo funkcjonujący organizm jest w stanie rozwinąć nowe umiejętności przechodzące w następstwie w doświadczenia psychomotoryczne. J. Ayres opracowała następujące metody diagnozy zaburzeń SI: Obserwacja Kliniczna oraz Testy Południowo – Kalifornijskie Integracji Sensorycznej. Integracja sensoryczna „Integracja sensoryczna” według Jean Ayres to poprzez narządy zmysłów możliwość rejestrowania informacji ze świata zewnętrznego, przetwarzanie ich w ośrodkowym układzie nerwowym i wykorzystanie do celowego działania” [2]. Zatem jest ona czynnością, procesem neurologicznym, funkcją ośrodkowego układu nerwowego, organizującą wrażenia płynące ze środowiska i ciała w celu celowego działania. Gdy bodźce przepływają w zintegrowany i zorganizowany sposób, mózg może je wykorzystać w odpowiedni sposób do przyswajania wiedzy, tworzenia naszych zachowań, wyobrażeń dotyczących nas i otaczającego nas świata [3]. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego objawiają się występowaniem specyficznych problemów i są nieprawidłowościami przetwarzania w mózgu odbieranych informacji przez zmysły z naszego ciała. Trudności w przetwarzaniu sensorycznych wrażeń zmysłowych mogą dotyczyć: zaburzeń dyskryminacji,zaburzeń motorycznych o podłożu sensorycznym (zaburzenia posturalne, dyspraksja),zaburzeń modulacji sensorycznej (obniżona reaktywność, nadmierna reaktywność, poszukiwanie sensoryczne). Nadwrażliwość objawia się nieadekwatną, nadmierną reakcją na bodziec. Dziecko staje się rozdrażnione, pobudzone, zdekoncentrowane, co wpływa na kontakty społeczne jak i przyswajanie wiedzy. Nadmierna wrażliwość może być wielozmysłowa. Jeżeli dosięga ona układu dotykowego mówimy wtedy o obronności dotykowej. Pojawić się może nadmierna reakcja na neutralne bodźce dotykowe. Współwystępuje często przy ADHD. Dziecko cierpiące na takie zaburzenie źle reaguje na jakikolwiek dotyk, często unika gier zespołowych, kontaktów z rówieśnikami, nie lubi określonych pokarmów, faktur, bardzo źle znosi dotyk w okolicy twarzy, głowy. Niepewność grawitacyjna i nietolerancja ruchu to inaczej nadwrażliwość układu przedsionkowego. Zaburzenia te zazwyczaj nie mają bezpośredniego wpływu na sam proces nauki, jednak niekorzystnie wpływają na samoocenę oraz funkcjonowanie w grupie. Silny lęk przed wysokością, utratą kontaktu z podłożem, upadkiem nazywany jest niepewnością grawitacyjną. Napięcia związane z lękiem blokują aktywność ruchową dziecka, ale także powodują konsekwencje psychologiczne: niechęć do zmian, tendencję do nadmiernych reakcji, manipulowania otoczeniem [4]. Przy nietolerancji ruchu dziecko odczuwa dyskomfort podczas ruchu obrotowego. Przy nadwrażliwości pozostałych zmysłów, dziecko będzie reagować nadmiernie np. na głośne dźwięki, mocne zapachy, jasne światło itp. [5]. Podwrażliwość sensoryczna to innymi słowy niedostateczna reaktywność na bodźce. Przejawia się w trudnościach z rozpoznawaniem docierających informacji lub rejestracją [6]. Z powodu braku wystarczającej ilości bodźców dziecko aktywnie będzie ich poszukiwać. Może się to wiązaćz nadruchliwością, autostymulacją, stereotypowymi zachowaniami, a także trudnościami w nauce pisania i czytania [7]. Układ dotykowy jest wówczas niezdolny do precyzyjnej lokalizacji, rozróżniania i rozległości bodźca dotykowego, jak również identyfikacji bodźca w czasie. Co może skutkować słabą świadomością własnego ciała i wiąże się z trudnościami w zakresie orientacji w przestrzeni, motoryki. Może mieć istotne znaczenie w procesie uczenia się [8]. W zakresie układu przedsionkowo-proprioceptywnego, zaburzenia różnicowania bodźca sensorycznego objawiają się zaburzeniami: regulacji napięcia mięśniowego, nieprawidłowo zintegrowanymi odruchami tonicznymi, odruchów obronnych, równowagi, ruchów gałek ocznych. Tu należy wymienić: zaburzenia przedsionkowo-językowe, zaburzenia posturalno-oczne, zaburzenia obustronnej integracji i sekwencyjności. Dziecko dotknięte zaburzeniem posturalno-ocznym (często ma trudności w uczeniu się) często się potyka, przewraca, ma niezgrabne ruchy, nie potrafi łapać piłki, ma niskie napięcie mięśniowe, ma trudności w grach zespołowych, z chodzeniem po równoważniach i drabinkach. Często posiada również niewykształconą lateralizację, odwraca litery, myli strony lewa-prawa, ma trudności w nauce czytania i pisania, z przepisywaniem z tablicy. Podczas pracy w ławce często podpiera głowę [9]. Dziecko, które ma problemy z rozróżnianiem stron lewa-prawa, unika przekraczania linii środka ciała, ma kłopoty z wykonywaniem ruchów sekwencyjnych i obustronną koordynacją, cierpi na zaburzenia obustronnej integracji i sekwencyjności. Zaburzenia przedsionkowo-językowe opóźniają rozwój mowy [10]. U niektórych dzieci w konsekwencji zaburzeń przetwarzania bodźców sensorycznych mogą wystąpić obniżone umiejętności ruchowe, wynikające z zaburzenia planowania ruchu i wykonywania nowych ruchów, zwane dyspraksją. Ayres twierdzi, że dzieci dyspraktyczne mają trudności w uczeniu się. Dotyczy to szczególnie rysowania i pisania, jak również zajęć ruchowych. Wielu z nich trudność sprawia przełożenie poleceń słownych na odpowiedź ruchową. Zwykle też cierpi samoocena dziecka [11]. Program MNRI Program neurosensomotorycznej integracji odruchów metodą dr Swietłany Masgutowej, znany pod nazwą „Masgutova Method of Reflex Integration” (MNRI) skierowany jest do dzieci i dorosłych, w różnym stanie umysłowym i fizycznym i opiera się na diagnozie oraz korekcji schematów odruchów. Odruch – jest to genetyczna, uwarunkowana, automatyczna reakcja układu nerwowego na adekwatny, specyficzny bodziec (dotykowy, wzrokowy, słuchowy, przedsionkowy, proprioceptywny, smakowy lub zapachowy), która odbywa się w formie odpowiedzi motorycznej adekwatnej i specyficznej, pobudzającej również mechanizmy obronne i przetrwania organizmu w ramach osi stresu [12]. Zdarza się, że dziecko rodzi się z brakiem lub osłabionym odruchem lub odruch jest nadaktywny, czyli zbyt nasilony. Bywa też tak, że odruch pozostaje aktywny, mimo iż powinien się już zintegrować. Jeżeli odruchy pierwotne nie ulegną integracji i pozostaną aktywne, określane są jako nieprawidłowe – zakłócają kształtowanie się dojrzałości układu nerwowego oraz świadczą o jego niedojrzałości. Może to spowodować różnego rodzaju: problemy sensoryczno-motoryczne,problemy z zachowaniem i emocjonalne,trudności w uczeniu się. Techniki pracy ze schematami odruchów w metodzie dr Masgutowej mają za zadanie pobudzenie układu przedsionkowego, proprioceptywnego, słuchowo-wzrokowego i taktylnego celem optymalizacji uczenia się i funkcjonowania. Poprzez pracę elementami terapii Integracji Odruchów Dynamicznych i Posturalnych można: zmniejszyć zachowania agresywne,poprawić napięcie mięśniowe,poprawić koordynację wzrokowo-ruchową,nauczyć prawidłowych wzorców siedzenia, czworakowania, chodzenia,poprawić koordynację ruchową,poprawić rozwój ruchowy oraz technikę chodu,poprawić orientację w przestrzeni. Na prawidłowe funkcjonowanie dziecka największy wpływ mają reakcje odruchowe: Toniczny Odruch Błędnikowy (TOB),Symetryczny Toniczny Odruch Szyjny (STOS),Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny (ATOS),Moro,Galanta,Pereza,Babińskiego. I. Ocena rozwoju procesów sensomotorycznych Aby postawić prawidłową diagnozę rozwoju procesów sensomotorycznych oraz określić rodzaj i stopień zaburzeń zmysłów, odczytać potrzeby oraz wychodzić im naprzeciw, jak również podejmować właściwe działania terapeutyczne, należy wnikliwie obserwować dziecko. Aby rozpocząć pracę z dzieckiem z zaburzeniami sensorycznymi, obowiązkowa jest rozmowa z rodzicami lub opiekunami, którzy najlepiej obserwują dziecko. Zazwyczaj to rodzice zauważają problemy pojawiające się w rozwoju dziecka, ponieważ widzą je w różnych sytuacjach życia codziennego, szukają pomocy u terapeuty, ułatwiają rozpoznanie zaburzeń wypełniając Kwestionariusz Rozwoju Sensomotorycznego dziecka, pomagając tym samym w ustaleniu planu terapii. Cele ogólne Ocena stopnia rozwoju procesów trudności edukacyjnych poprzez stymulowanie układu nerwowego i innych przetwarzania bodźców wejściowych i rejestracji prowadzących do powstawania bardziej złożonych reakcji adaptacyjnych poprzez stymulację bazowych systemów sprawności dziecka w dążeniu do rozwoju komunikacji niewerbalnej i werbalnej przez zabawy z – diagnoza po kilkumiesięcznej terapii. Niezbędnym elementem terapii jest określenie celów. Kierunek podejmowanych działań i ich rezultaty określają cele ogólne. Aby uzyskać zamierzony efekt, niezbędne jest pokonywanie etapów, które wyznaczane są przez cele szczegółowe. Cele szczegółowe Obserwacja dzieci w grupach podczas swobodnej Kwestionariusza Sensomotorycznego przez rodziców i wychowawców, zapoznanie się z informacjami i porównanie ich z uzyskanymi wynikami Obserwacji Klinicznej i Testów Południowo-Kalifornijskich oraz sprawdzianów integracji Strefa działania Ocena w zakresie Interakcji społecznych, zachowania i zachowań dziecka w grupie rówieśniczej i środowisku domowym na podstawie reaktywności na bodźce: przedsionkowe, proprioceptywne, dotykowe i i podsumowanie wszystkich informacji (kwestionariuszy, obserwacji, testów). Cele terapeutyczne Wyodrębnienie dzieci z objawami zaburzeń procesów przetwarzania sensorycznego i niezintegrowanymi problemów dziecka w sferze przetwarzania profilu założeń terapii oraz przekazanie wniosków rodzicom. Sposoby osiągania celów Dobranie ściśle dostosowanych metod do potrzeb indywidualnych ćwiczeń do wieku dziecka i jego zróżnicowanych środków dydaktycznych, form ćwiczeń, przyborów i radości dzieci w czasie podczas zajęć miłej atmosfery. Podejmowane działania Kwestionariusza Rozwoju pomocy i sprzętu, przeprowadzenie diagnozy i omówienie jej. II. Stymulacja systemów i układów bazowych Zmysły dostarczają nam informacji, dzięki którym możemy prawidłowo funkcjonować. Odbierają one informacje w postaci bodźców wewnętrznych płynących z naszego organizmu, jak i zewnętrznych. Wszystkie nasze działania, jak i ruch, generują wrażenia zmysłowe. Czym bardziej ważna jest czynność, tym większą liczbę zmysłów wykorzystujemy. W prawidłowym kształtowaniu integracji sensorycznej bardzo duże znaczenie mają trzy bazowe zmysły: układ dotykowy, układ proprioceptywny, układ przedsionkowy. Układ dotykowy: rozwija się bardzo wcześnie, już około piątego tygodnia ciąży. Bodźce dotykowe płyną do nas poprzez receptory znajdujące się na naszej skórze od czubków palców aż po czubek głowy. Układ ten ma wpływ na: Funkcję i rozwój schematu własnego ciała i obrazu bodźców układu się ruchów dowolnych i odruchów. Układ proprioceptywny: to najwcześniej rozwijający i dojrzewający system zmysłowy (zmysł mięśni). Receptory znajdują się w skórze, ścięgnach, mięśniach, więzadłach, stawach oraz tkance łącznej. Termin propriocepcja bywa używany zamiennie jako kinestezja. Układ proprioceptywny jest odpowiedzialny za: Czucie ciała w przestrzeni i odczuwanie jego równowagi i wyprostu, kształtujące prawidłową motorykę i przeciwdziałające sile ruchów swobodnych i części ciała bez udziału narządów jamy ustnej podczas somatognozji (orientacja w schemacie własnego ciała).Wykształcanie ruchu, czyli doznania siły, jaką należy wykonać bezpieczeństwa emocjonalnego. Układ przedsionkowy: jest zmysłem bazowym, który rozwija się w dziewiątym tygodniu życia płodowego. Poprzez receptory w uchu wewnętrznym odbierane są wrażenia przedsionkowe. Układ ten stanowi podporę do stymulacji pozostałych zmysłów. Prawidłowe działanie układu przedsionkowego jest konieczne do tego, aby prawidłowo rozwijał się mózg, a szczególnie móżdżek. Układ przedsionkowy odpowiada za: Planowanie ruchu. nad ruchami rotacyjnymi i liniowymi (dół, góra, na boki).Położenie ciała w stosunku do powierzchni informacji o działaniu siły (OUN) o położeniu głowy w stosunku do szyi i reszty ciała oraz do otaczającej odruchów niezbędnych do utrzymania ciała w prawidłowego napięcia koordynacji pracy obu oczu i odruchów podczas ruchów głowy stałego pola widzenia. Schemat ciała (somatognozja) inaczej zdolność czucia ciała, jego ruchów wykonywanych przez nie, przestrzeni przez nie zajmowanej i udział wszystkich jego części w całości. Poprzez prawidłowy rozwój schematu ciała dziecko zdobywa zasób pojęć odnoszących się do jego ruchów w przestrzeni i budowy. Umiejętności te są niezbędne w osiągnięciu sukcesów w uczeniu się. Odruchy pierwotne nazywane inaczej odruchami posturalno-dynamicznymi to reakcje inicjowane automatycznie w rdzeniu kręgowym, które odbywają się bez wyższych ośrodków mózgowych. Większość z nich powstaje już w łonie matki i są aktywne do pewnego okresu rozwoju dziecka, po czym ulegają zintegrowaniu, bądź kontrolowane są przez wyższe ośrodki mózgowe. Kiedy nastąpi integracja odruchów pierwotnych, w ich miejsce pojawiają się reakcje odruchowe. Najważniejszymi reakcjami odruchowymi, które mają istotny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie dziecka są między innymi: Moro, Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny (ATOS), Symetryczny Toniczny Odruch Szyjny (STOS), Toniczny Odruch Błędnikowy (TOB). Cele szczegółoweStrefa działaniaCele terapeutycznePrzykładowe aktywnościReakcje odruchowe Reakcje odruchowe: ATOS, STOS, TOBZintegrowanie reakcji odruchowych: ATOS, STOS, TOBATOS ćwiczenia: Klęk podparty: – uniesienie ramienia do góry, skręcając głowę w przeciwnym kierunku (po skosie), Klęk podparty: – naprzemienne dotykanie po skosie kolana łokciem z jednoczesnym śledzeniem wzrokiem ruchu ręki, Leżenie na plecach, na brzuchu, klęk podparty: – skręt głowy w lewo i prawo z dotknięciem brodą barków. STOS ćwiczenia: Leżenie na plecach ze zgiętymi nogami: – przenoszenie w wyznaczone miejsce umieszczonego na brzuchu przedmiotu, odpychając się stopami od podłogi,– dziecko łapie rzucony w jego kierunku przedmiot (lekka piłka plażowa, piłka lekarska (0,5 kg.), balon), – klepnięcie w kolana, – zarzucanie na stopy skakanki, podczas gdy obydwie nogi są uniesione. TOB ćwiczenia: Leżenie na plecach: – „kołyska” – głowa przyciągnięta do kolan, – odbijanie lekkiej piłki, balonika stopami bądź rękoma. – wytrzymanie przez określony czas (do 20 s.) w pozycji z przyciągniętymi kolanami, rękami do klatki piersiowej, Leżenie na brzuchu: – „rozkołysany samolot”, „pływanie – podnoszenie głowy w podparciu na przedramionach, a potem na dłoniach, – klaskanie przed twarzą, toczenie i łapanie piłki „żabką”, Ćwiczenia na kocu lub deskorolce: – ciągnięcie dziecka trzymającego obręcz, laskę gimnastyczną, linę, (uniesiona głowa i wyciągnięte ręce). Układ przedsionkowyKontrola, czucie ciała jego ruchów i pozycji, w jakiej się znajdujeWzmacnianie napięcia posturalnego poprzez zmianę oraz wytrzymanie pozycji w trakcie aktywizacji układu przedsionkowegoĆWICZENIA I ZABAWY: – zabawa „kangur”: podskoki obunóż do tyłu, do przodu, na boki, – szybki marsz lub bieg z natychmiastowym zatrzymaniem sięi ponownym ruchem, – ślizganie się w kółko na brzuchu lub na plecach, – leżenie na brzuchu a następnie na plecach, – „kołyska” – leżenie na plecach, nogi przyciągnięte do klatki piersiowej, ręce oplecione na kolanach, kołysanie się do tyłu, do przodu i na boki, – w leżeniu toczenie się w różnych kierunkach, – balansowanie na dużej piłce w leżeniu tyłem, przodem lub w siadzie, – zjeżdżanie w różnych pozycjach po ławeczce gimnastycznej opartej o drabinki. – „karuzela” – pozycja leżąca na brzuchu, trzymanie liny, którą kręci w koło terapeuta, – huśtanie w hamaku lub huśtawce, – skakanie na piłkach „kangurkach”, – tor dotykowyCzucie powierzchnioweNormalizacja układu dotykowegoĆWICZENIA I ZABAWY: – oczy zamknięte, nazywanie lub wskazywanie palca ręki, naciśniętego przez terapeutę, – „Co to jest” – rozpoznawanie przedmiotów wyłącznie dotykiem, – lokalizacja bodźca dotykowego, – dotykanie przedramion i dłoni różnymi fakturami, – lepienie z plasteliny, – spacer po ścieżce fakturowej,– grupowanie i rozróżnianie przedmiotów o tej samej fakturze, – dobieranie w pary – bez udziału wzroku – figur geometrycznych, – rozpoznawanie narysowanych na plecach kształtów, – życie codzienne: mycie twarzy, zębów, proprioceptywny Świadomość ruchuSprawne poruszanie się, wykonywanie czynności ruchowych bez kontroli wzroku, somatognozjaĆWICZENIA I ZABAWY: – przenoszenie, noszenie, przepychanie, ciągnięcie ciężkich przedmiotów, – chodzenie na palcach, piętach, na czworakach, kolanach, – chodzenie tyłem, – „Taczki”, – uderzanie w dużą piłkę, worek treningowy, – odpychanie się rękoma, stopami od ściany, – wchodzenie na drabinki, zwis na drabinkach, próby podciągania się, skok na worek sako, – masaż neurotaktylny, – zawijanie w kołderkę obciążeniową, koc, folię i dociskanie rąk, pleców, nóg, pośladków workiem z miękkim wypełnieniem, – „mapa ciała” (bilateralna), – podskoki obunóż do tyłu, do przodu, na boki, – skakanie na trampolinie, – przeciąganie liny, przeciąganie, przepychanie się w parze, rozciąganie gumy, taśmy rehabilitacyjnej, – odbijanie różnymi częściami ciała piłki plażowej lub balonu, – dotykanie i nazywanie poszczególnych części ciała, – wykonywanie poleceń np.: „Podaj prawą rękę”, „Połóż się na plecach, na brzuchu,”, „Tupnij lewą nogą” itp., – poruszanie się według wskazówek np. „Zrób dwa kroki do tyłu, jeden krok do przodu, dwa kroki w prawo”, – „Lusterko” – naśladowanie ruchów drugiej ruchuDyspraksja rozwojowa, motoryka dużaRozwijanie sekwencyjności i ogólnej koordynacji ruchowej, planowanie ruchu, reakcje równoważneZABAWY I ĆWICZENIA: – w siadzie na deskorolce, obrót wokół własnej osi w jedną i w drugą stronę, – w leżeniu przodem na deskorolce lub kocu – zbieranie z podłogi przedmiotów i zawożenie ich w wyznaczone miejsce, – czołganie się po podłodze, – przeskakiwanie przez przeszkodę lub skakankę, – podskoki z jednoczesnym wymachem rąk, – wymachy rękami do tyłu, do przodu, – turlanie się po podłodze, – krążenie ramion, – przerzucanie piłki z ręki do ręki, – przyjmowanie i utrzymanie pozycji „bociana”, „jaskółki”, – chodzenie z woreczkiem na głowie do tyłu, do przodu, na boki, – chodzenie wzdłuż wyznaczonej linii, – próby robienia przewrotów w tyłi przód. III. Stymulacja centralnego układu nerwowego i innych układów w celu pokonywania trudności edukacyjnych Nie wszystkie dzieci zbliżające się do wieku szkolnego a nawet dzieci, które podjęły już naukę w szkole, są „zgrabne” ruchowo, część z nich w dalszym ciągu ma trudności w ubieraniem się, nieprawidłowo siedzą przy stole, źle trzymają narzędzie pisarskie. Niektóre mają problem podczas nauki czytania, gubią linie, wolniej czytają. Szybciej się męczą, przede wszystkim podczas zadań precyzyjnych, gorzej niż inni piszą i rysują. Podczas pisania opuszczają wyrazy, gubią litery, mają trudności w przepisywaniem z tablicy. W związku z czym dla tych dzieci niezwykle ważna jest we wczesnym okresie przedszkolnym i szkolnym terapia integracji sensorycznej, która pozwoli im wyrównać szanse edukacyjne. Cele szczegółoweStrefa działaniaCele terapeutycznePrzykładowe aktywnościUkład słuchowyPamięć słuchowa, słuch fonemowy, słuch fizycznyUmiejętność różnicowania dźwięków, ich kolejności i zapamiętywanieZABAWY I ĆWICZENIA: – rozróżnianie dźwięków z otoczenia, – rozpoznawanie znajomych osób po głosie, – różnicowanie i naśladowanie odgłosów zwierząt, – różnicowanie dźwięków ze względu na ich natężenie, – zapamiętywanie sekwencji dźwięków, – rozpoznawanie kolejności dźwięków, – układanie rytmów, – odtwarzanie układem przestrzennym rytmu wzrokuWidzenie obuoczne ruchy gałek ocznych Rozróżnianie barw, rozpoznawanie kształtów, ocenianie odległości położenia obiektów od oka, właściwa ocena kierunku padania światłaZABAWY I ĆWICZENIA: – śledzenie wzrokiem poruszającego się przedmiotu, znajdując się w pozycji siedzącej lub leżącej, – skupianie wzroku na przedmiocie znajdującym się na wysokości oczu po uprzednim kilkakrotnym wykonaniu obrotów wokół własnej osi w pozycji siedzącej lub stojącej, – śledzenie wzrokiem ruchu np. długopisu kreślącego w powietrzu kształtu, – przerzucanie piłeczki z ręki do ręki, – lokalizowanie punktów świetlnych wzrokiem, – wodzenie wzrokiem za światłem latarki w linii pionowej, poziomej, po motoryka i grafomotorykaNapięcie mięśniowe w obrębie palców i dłoni, koordynacja wzrokowo-ruchowaRegulacja napięcia w obrębie palców i dłoni, rozwijanie koordynacjiZABAWY I ĆWICZENIA: – gniecenie pianowych piłeczek, gąbek, ugniatanie papieru palcami, – ćwiczenia stymulujące obręcz barkową, – przykładanie kolejno palców obydwu dłoni: kciuk-kciuka, wskazujący-wskazującego itd., – papierowe wydzieranki, – zbieranie koralików chwytem pęsetowym, szczypcami, – zabawy masami plastycznymi, – w zależności od napięcia mięśniowego dawanie dziecku do ćwiczeń miękkich lub twardych ołówków i długopisów żelowych, – rysowanie patykiem, palcem, piórkami w sypkim materiale, – pisanie i rysowanie z obciążeniem narzędzia piśmienniczego np. tulejką z modeliny, – przekładanie z ręki do ręki przedmiotów, – wykonywanie palcami i dłońmi okrężnych ruchów od strony lewej do prawej, masażu palców i dłoni, – nawlekanie koralików od największego do najmniejszego, – wkładanie niewielkich przedmiotów do pojemnika przez niewielki otwór. IV. Wspieranie rozwoju komunikacji niewerbalnej i werbalnej poprzez zabawy ruchowe Na różnych poziomach w ośrodkowym układzie nerwowym przebiegają procesy integracji sensorycznej. W pniu mózgu i rdzeniu przedłużonym, tworze siatkowatym oraz móżdżku, na najniższym poziomie obwodowego układu nerwowego (OUN) następuje odbiór wielozmysłowy. Prawidłowy rozwój owych struktur odpowiada za właściwe funkcjonowanie ośrodków korowych, które odpowiadają za mowę, funkcje słuchowe i wzrokowe. Ich prawidłowe działanie jest podstawą rozwoju procesów uczenia się i rozwoju. Proces sensoryczny nie rozwija się od razu, ale ma sekwencyjny charakter i odbywa się na czterech poziomach. Na czwartym, ostatnim poziomie, kształtuje się mowa czynna, która jest końcowym produktem integracji wielozmysłowej. Oprócz mowy za relacje społeczne odpowiada też niezwykle ważna komunikacja niewerbalna. Cele szczegółoweStrefa działaniaCele terapeutycznePrzykładowe działania Stymulacja sfery oralno- twarzowejMięśnie twarzy, uszy, staw skroniowo-żuchwowyPoprawa reaktywności – Masaż warg szczoteczką włosianą, elektryczną i masażerem, – Masaże stawów aparatu artykulacyjnegoNarządy artykulacyjne: wargi, język, podniebienie miękkie, żuchwaUsprawnienie ruchomości oraz poprawa napięcia mięśniowegoZABAWY I ĆWICZENIA: – naśladowanie ruchów żucia, – szerokie otwieranie ust, – szeroki uśmiech i cmokanie, – parskanie, – obrysowywanie warg kostką lodu, – układanie języka góra, prawo-lewo, dół, zgodnie z podawanym bodźcem, – zakładanie wargi na wargę, zasysanie warg w głąb jamy ustnej, – ziewanie przy nisko opuszczonej żuchwie,– pionizacja języka przez wykorzystanie różnych substancji i oddechowe bierne i czynne Układ oddechowyPrawidłowy oddech – spokojny, głęboki i prawidłowy tor oddechowy ZABAWY I ĆWICZENIA: – nadmuchiwanie balonów, puszczanie baniek, – dmuchanie w piłeczki, wiatraczki, papierki, – wdech – przy podniesionych ramionach, wstrzymanie; wydech z jednoczesnym opuszczaniem ramion, – oddychanie podczas biernych ruchów rąk dziecka, – dziecko w pozycji leżącej, wymuszanie pełnego wydechu poprzez zginanie i dociskanie jego nóg do klatki niewerbalnaMapa ciała, interakcje społeczne, emocjeCzucie własnego ciała, współdziałanie poprzez ruch, przekazywanie i odbieranie emocjiZABAWY I ĆWICZENIA: – wyczuwanie rąk, nóg i ramion, – wyczuwanie twarzy: dotykanie własnej twarzy i terapeuty, – wskazywanie części ciała pokazanej przez terapeutę, – witanie się różnymi częściami ciała (dłoń do dłoni, łokieć do łokcia, kolano do kolana), – naśladowanie emocji. V. Wspomaganie dziecka w dążeniu do samorozwoju Terapia integracji sensorycznej pomaga dzieciom uporządkować bodźce zmysłowe w usystematyzowaną całość. Gdy dziecko angażuje się w wykonywane zadanie, które zapewnia odpowiednią długość trwania zadania i jakość wrażeń sensorycznych w układzie nerwowym, wtedy poprawia się jego zachowanie adaptacyjne. Zachowanie adaptacyjne polepsza przetwarzanie sensoryczne. Dzięki temu poprawia się percepcja, pewność siebie oraz uczenie się. Terapia SI pozwala opanować umiejętności integracji sensorycznych, wspiera samopoczucie emocjonalne u dziecka, jak również pozwala na nabywanie umiejętności planowania i organizowania. Poprzez sympatyczną atmosferą na zajęciach możemy osiągnąć pozytywną więź emocjonalną dziecka z terapeutą. Dzięki odpowiednio dobranym zadaniom do możliwości dziecka oraz przez wydłużenie trwania zajęć. jak i włączanie stopniowe dziecka do coraz to bardziej skomplikowanych aktywności, pomaga mu mieć lepszą inicjatywę i kreatywność. VI. Współpraca z rodzicami Rodzice powinni uczestniczyć w następujących działaniach: współpraca podczas opracowywania indywidualnego planu terapii dziecka,opracowanie zadań do realizacji w domu,odbieranie i ustosunkowywanie się do informacji o postępach i trudnościach dziecka. VII. Re – diagnoza Po określonym czasie prowadzenia terapii – przeprowadzamy Re – diagnozę, która daje możliwość weryfikacji doboru działań i w razie czego wprowadzenie zmian do planu terapii. Przewidywane efekty przyjmowanie prawidłowej postawy w wyznaczonej pozycji,poprawa percepcji słuchowej i wzrokowej,poprawa sprawności manualnej,poprawa równowagi,poprawa koncentracji uwagi,poprawa logicznego myślenia, spostrzegawczości, szybkości reakcji i refleksu,poprawa integracji słuchowo-wzrokowo-dotykowo-kinestetyczno-ruchowej,poprawa funkcji psychomotorycznych,zwiększenie sprawności i wydolność fizycznej, wzmocnienie siły mięśniowej i zakresu ruchomości stawów,zwiększenie aktywności fizycznej. Ewaluacja W powyższym programie przedstawione zostało wiele sfer pracy z dzieckiem z różnorakimi dysfunkcjami senso-motorycznymi. Wyrównywanie wymienionych dysfunkcji, jak również zmiany zachowania i postawy dziecka, będą przedmiotem naszej ewaluacji. Do tego celu zostanie wykorzystana obserwacja kliniczna pani M. Kargi stosowna do potrzeb danego dziecka i ocena zachowania dziecka w sytuacjach swobodnych. Preferencja Oko/RękaSzybka Rotacja PrzedramionRuchy OczuPalce – KciukPalec do nosaKokontrakcjaPozycja wyprostna na brzuchuPozycja zgięciowa na plecachAsymetryczny Toniczny Odruch Szyjny – ATOSSymetryczny Toniczny Odruch Szyjny – STOSTest SchilderaRównowaga DynamicznaRównowaga StatycznaNiebezpieczeństwo GrawitacyjneStabilizacja Tułowia. Pozyskane informacje umożliwią sprawdzenie skuteczności podejmowanych działań, ich weryfikowanie i dostosowywanie. Bibliografia Bożena Odowska-Szlachcic – Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mowy u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, HARMONIA, Gdańsk 2010Bożena Odowska-Szlachcic – Terapia integracji sensorycznej zeszyt 1, HARMONIA, Gdańsk 2012Bożena Odowska-Szlachcic – Terapia integracji sensorycznej zeszyt 2, HARMONIA, Gdańsk 2011Ludwika Sadowska, Michał Dziewulski – Neurofizjologiczne podstawy diagnostyki i terapii dzieci z zaburzeniami rozwojowymi, Wyższa Szkoła Mazowiecka, WARSZAWA 2012Carol Stock Kranowitz – Nie – zgrane dziecko; Zaburzenia przetwarzania sensorycznego – diagnoza i postępowanie, HARMONIA, Gdańsk 2012Carol Stock Kranowitz – Nie – zgrane dziecko w świecie gier i zabaw, HARMONIA, Gdańsk 2012P. G. Emmons, L. McKendry Anderson – Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej, K. E. LIBER, Warszawa 2007Maria Borkowska, Kinga Wagh – Integracja Sensoryczna na co dzień, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, 2011Maria Borkowska, Izabela Gelleta – Wady postawy i stóp u dzieci, PZWL, Warszawa 2015Zbigniew Przyrowski – Kliniczna Obserwacja, EMPIS Odowska-Szlachcic B., Metoda Integracji sensorycznej, Gdańsk 2013, V., Integracja sensoryczna a neuronauka – od narodzin do starości, Warszawa 2007, P., Anderson L., Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej, Warszawa 2007, R., Trudności w uczeniu się a zaburzenia integracji sensorycznej, w: Zeszyt terapeuty, Nr 1/2008, M., Podstawowe zasady obserwacji…TamżeBorowiecka R., Trudności w uczeniu się…, integracja odruchów dynamicznych i posturalnych cz. I dr S. Masgutova, mgr D. Masgutov Program Integracji Sensorycznej opracowały: Elżbieta Lipińska i Hanna Kaczorek – terapeutki SI – Czytelniczki Portalu Jolanta Leśko-Szymczakowska Dziennikarka z wykształcenia, Matka z wyboru. Prowadzę blog Mimo że moje życie pochłania macierzyństwo, skutecznie balansuje pomiędzy czasem, kiedy jestem mamą, kiedy żoną, kiedy planuję biznes i swoją karierę. Zawsze staram się znaleźć czas dla każdego, nie wyłączając samej siebie. Jestem mamą trójki dzieci. Lubię ciszę. Próbuję obalać stereotypy: duża rodzina nie musi być patologiczna, kobieta w domu nie musi być nieszczęśliwą kurą domową, bulterier to pies jak każdy inny – dobrze wychowany jest idealny dla dzieci, a „grzeczne” i posłuszne dzieci są przereklamowane

dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej w przedszkolu